صنایع غذایی

تاریخ برخی از صنایع از جمله صنعت غذا در ایران در حاشیه مانده و فراموش شده است، اما تلاش برای فعالیت تخصصی در آن از سال 1330 آغاز شد. صنایع غذایی درایران باید غذای 100 میلیون نفر را تا 10 سال آینده تامین کند. وقوع انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی از عوامل مهم رشد گسترده صنایع غذایی در ایران بود به طوری که این صنایع به سرعت از تشکیلاتی کوچک و منطقه ای به سطح شکوفایی ملی و بین المللی رسید. امروزه صنایع غذایی به عنوان یکی از موفق‌ترین صنایع ما عمل مي‌کنند وخوشبختانه در غیاب سرمایه‌گذاران خارجی رشد خوبی داشته‌ایم. در ایران تنها در زمینه آب معدنی، فرانسوی‌ها سرمایه گذاری کردند. «نستله» نیز جزو معدود صنایع غذایی است که سرمایه‌گذار خارجی دارد.
صنایع غذایی حجم وسیعی از صادرات کشور را به خود اختصاص داده است اما باید در دوران تقویت روابط تجاری با کشورهای مختلف، مسیر رشد و توسعه را با شتاب بیشتری طی کند. به دلیل موقعیت ویژه کشور از لحاظ حاصلخیزی خاک، دارا بودن آب و هوای مطلوب و محصولات متنوع، صنایع غذایی ایران جایگاه ویژه‌ای در بازارهای بین‌المللی دارد، اما باید به این نکته نیز توجه داشته باشیم که برای حضور مداوم و موفق در عرصه رقابت جهانی، قابلیت پرورش و فرآوری محصولات غذایی به تنهایی کافی نیست بلکه رعایت استانداردهای بین‌المللی و احترام به سلیقه مشتریان در بازارهای هدف لازمه کار است. ایران از نظر تنوع غذایی جایگاه سوم در جهان را دارد.
صنعت غذای ایران با بیش از 10 هزار واحد تولیدی و 400 هزار فرصت شغلی، قابلیت جذب و فرآوری بیش از 150 میلیون تن ماده خام کشاورزی را دارد. ایران با تولید 30 نوع ماده و محصول غذایی از 70 نوع محصولات غذایی در جهان، یکی از بزرگترین تولیدکننده‌ها بوده و از منظر تنوع تولید جایگاه مناسبی در جهان دارد. آمار گمرک ایران، تجارت محصولات غذایی و کشاورزی کشور در سال ۱۳۹۲ را ۱۸ میلیارد و ۴۱۲ میلیون دلار اعلام کرد که از این مقدار 2.5 میلیارد دلار مربوط به صادرات غذایی و کشاورزی و ۱۳ میلیارد و ۲۱۴ میلیون دلار نیز مربوط به واردات محصولات غذایی و کشاورزی کشور بوده است. بررسی و تحلیل آمار گمرک ایران نشان می‌دهد در سال ۱۳۹۲ سهم ارزش تجارت محصولات غذایی و کشاورزی کشور از کل ارزش تجارت غیرنفتی ایران به 22.20 درصد رسید. همچنین سهم ارزش صادرات غذایی و کشاورزی از کل ارزش صادرات غیرنفتی با احتساب میعانات گازی و بدون احتساب نفت، گاز و تجارت چمدانی به ۱۲/۵ درصد رسید.
بر اساس آمار سازمان تجارت جهانی، ایران در سال ۲۰۱۰ حدود ۴/۷۳۸ میلیارد دلار مواد غذایی به جهان صادر کرده است. این رقم معادل ۴/۷ درصد کل صادرات ایران بوده است. صادرات غذای ایران در سال ۲۰۰۹ نیز بالغ بر ۳/۵۹۲ میلیارد دلار اعلام شده و بر این اساس ایران در میان ۶۰ کشور صادرکننده مهم غذا در جهان رتبه ۳۰ را بدست آورده است. لازم به ذکر است، واردات مواد غذایی توسط ایران در سال ۲۰۱۰ نیز بالغ بر ۸/۱۵۶ میلیارد دلار اعلام شده که این رقم معادل ۱۲/۵ درصد کل واردات ایران بوده است. ارزش واردات محصولات کشاورزی و مواد غذایی به ایران از ۱۲ میلیارد دلار در سال ۹۳ به حدود ۹ میلیارد دلار در سال ۹۴ کاهش داشت. صادرات این بخش طی سال 1394 نسبت به سال 93 از لحاظ ارزش 14 درصد و از حیث وزنی 13 درصد کاهش نشان می‌دهد، حال آنکه واردات محصولات کشاورزی و مواد غذایی نیز در سال 1394 در مقایسه با سال 93 از حیث ارزش 27 درصد و از لحاظ وزنی 20 درصد افت داشته است. تراز تجارت خارجی بخش کشاورزی در سه ماهه سال 1395 در مقایسه با مدت مشابه پارسال 138 میلیون دلار بهبود یافت.
محصولاتی چون ذرت، گندم، دانه سویا، کنجاله سویا و برنج نه تنها درصدر محصولات غذایی وارداتی، بلکه درصدر کل محصولات وارداتی ایران بوده‌اند. در این میان نکته جالب توجه افزایش سهم سوئیس در مبادی وارداتی این محصولات به کشور بوده است. طبق آمار گمرک در بین 10 قلم کالای عمده وارداتی ایران، 6 محصول غذایی وجود دارد که سوئیس بیشترین سهم را در 4 مورد اول دارد. کشور سوئیس خود تولیدکننده عمده محصولات غذایی نیست و ایران در واقع محصولات تولیدی دیگر کشورها را از این کشور به عنوان واسط خریداری کرده است. در سال‌های قبل از تحریم نیز ایران بخش قابل توجهی از مواد غذایی مورد نیاز خود را از کشور سوئیس خریداری می‌کرد.
در 3 سال اخیر قدرت خرید مردم کاهش یافته در حالی که فائو اعلام می‌کند در سطح دنیا به دلیل کاهش قیمت‌های جهانی غذا دسترسی مردم به غذا بیشتر شده است. سهم هزینه خوراکی در ایران 26.5 درصد و در آمریکا 6 درصد است؛ یعنی مردم ایران بیش از یک چهارم درآمد خود را به تهیه غذا اختصاص می‌دهند. همکاری مشترک کانون صنایع غذایی ایران با سازمان غذا و دارو و سازمان ملی استاندارد از یک‌سو و سه وزارتخانه بهداشت، جهاد کشاورزی و صنعت، معدن و تجارت باعث شده تا در سایه این تعامل و همفکری کیفیت موادغذایی از نظر سلامتی افزایش یابد. وضعیت صنایع غذایی کشور رو به تعالی است اما برای تداوم این روند رو به رشد و همچنین افزایش صادرات محصولات صنایع غذایی و توسعه بازارهای هدف باید رعایت استاندارد تولیدات را بیش از پیش مد نظر قرار دهیم.