نفت، گاز و پتروشیمی

صنعت نفت
تاریخچه اکتشاف نفت در ایران به سال 1287 برمی گردد، در این سال درپی تلاش چند ساله در مناطق شمال غرب و جنوب، اولین چاه نفت خاور میانه با تولید اقتصادی در میدان "نفتون" شهر مسجد سلیمان در عمق 338 متری حفر گردید.
در اوایل دهۀ ۱۳۵۰، به دلیل شتاب گرفتن فرآیند فعالیت‌های تولید نفت و گاز و عملیات اکتشاف و حفاری، «شرکت خاص خدمات نفت ایران» ( اسکو ) در مقام شرکت پیمانکار طرف قرارداد شرکت ملّی نفت ایران، تاسیس شد.
در سال 1329 به سبب مخالفت های ملی گسترده، صنعت نفت در ایران ملی اعلام شد. با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران شرکت ملی نفت ایران تمام فعالیت ها را در زمینه صنعت نفت برعهده گرفت و پس از انقلاب چند شرکت دیگر فعالیت خود را در این صنعت آغاز کردند. ایجاد پالایشگاه ها و شرکت های فرعی متعدد، ساخت خطوط لوله، تجهیزات مرتبط و لوازم جانبی در صنعت نفت از فعالیت های درازمدت این صنعت است.
اقتصاد ایران از ابتدا همواره به شدت به نفت وابسته بوده است و به دلیل همین وابستگی، اخیرا" متخصصان و مدیران ایرانی بطور جدی تلاش کرده اند تا با سرمایه گذاری درآمد حاصل از صادرات نفت در زمینه های مختلف، تنوع اقتصادی ایجاد کنند.
درآمد حاصل از این صنعت حدود 70 درصد مجموع درآمدهای صادراتی و 40 تا 50 درصد تولید ناخالص ملی و بودجه دولت را شامل می شود و سهم درآمد حاصل از صادرات نفت در تولید ناخالص ملی در 15 سال آینده به کمتر از 20 درصد خواهد رسید.
تعداد میادین نفتی فعال در تولید در ایران در سال 2016 به 42 می رسد که 75 درصد آنها در خشکی و بقیه در دریا قرار دارند.
صادرات نفت ایران تا انتهای سال 2016 به حدود 3 میلیون بشکه در روز خواهد رسید، این کشور بطور متوسط با 1/95 میلیون بشکه مصرف روزانه، دهمین مصرف کننده بزرگ نفت خام در جهان و دومین صادر کننده بزرگ نفت در منطقه خاور میانه در سال 2015 است. بعلاوه، مقدار مصرف نفت ایران 4/5 درصد در سال 2015 در مقایسه با سال 2014 کاهش یافت، این کشور با سهم تولید 4/2 درصدی از مجموع تولید نفت جهان در رتبه ششم بزرگترین تولیدکنندگان قرار دارد و بیش از 16 درصد نفت خاور میانه را تامین می کند، همچنین ظرفیت تولید و صادرات نفت خام پس از لغو تحریمهای بین المللی دوبرابر خواهد شد.
در سال ٢٠١٥ میلادی، آمریکا با تولید روزانه ١٢ میلیون و ٧٠٤ هزار بشکه در روز، بزرگترین تولیدکننده نفت جهان بود و پس از آن، عربستان و روسیه بترتیب جایگاههای دوم و سوم را به خود اختصاص داده بودند. عراق و قطر بیشترین پتانسیل افزایش ظرفیت تولید نفت را در 5 سال آینده خواهند داشت.

صنعت گاز
سطح ذخایر اثبات شده گاز طبیعی ایران در پایان سال ٢٠١٥ میلادی، به ٣٤ تریلیون متر مکعب ( معادل 18/2 درصد کل ذخایر اثبات شده گاز طبیعی جهان ) رسیده و ایران در سال 2014 تامین کننده حدود 32 درصد گاز مصرفی منطقه خاور میانه بوده است. روسیه با در اختیار داشتن 17/3 درصد و قطر با در اختیار داشتن 13/1 درصد از ذخایر گاز طبیعی جهان، به ترتیب رتبه های دوم و سوم را در این زمینه به خود اختصاص داده بودند.
مقدار تولید گاز ایران که در سال 1388 معادل 121 میلیارد متر مکعب بود در سال 1393 به 210 میلیارد متر مکعب رسید، همچنین مصرف گاز در همین سال برابر با 152 میلیارد متر مکعب بوده است.