فناوری اطلاعات

ایران، سومین کشور از نظر خروجی مهندسان در دانشگاه‌ها بعد از کشورهای آمریکا و روسیه محسوب می‌شود، اما باوجود تعداد بالای فارغ‌التحصیلان، مهندسان آن به دلیل فقدان ارتباط و تعامل با کشورهای دیگر نتوانسته‌اند کسب‌وکارهای مناسب و مقتضی را در زمینه IT و ICTکه نیاز مردم را مرتفع کنند ایجاد کنند و این مشکل، بزرگترین چالشی است که مانع از رشد در این زمینه شده است.
درحال حاضر، سهم درآمدهای ایران از تجارت الکترونیک ناچیز است و اگرچه این کشور در شرایط فعلی بلحاظ سرمایه گذاریهای زیرساخت ICT به سطح مطلوبی رسیده است، اما آنچه که بسیار مهم است توجه به مدیریت میانی و کلان در فرآیند توسعه ICT و استفاده بهینه از قابلیتها و تواناییها بمنظور دستیابی به موفقیت می باشد.
صنعت فناوری اطلاعات یکی از زودبازده‌ترین صنایعی که در زمان کوتاه منجر به اشتغالزایی بالا می‌شود، به همین سبب توجه به این صنعت و توسعه آن باید بیش از پیش مورد تاکید قرار گیرد.
رتبه صنعت IT ایران در سال 1391 و 1392 بترتیب 104 و 101 بوده است و ایران در سال 1392 در این صنعت از نظر کیفیت سیستم‌های آموزشی در رتبه ۹۴، از نظر کیفیت ریاضیات و دانش در رتبه ۳۲، در زمینه ایجاد و توسعه دولت الکترونیک در رتبه ۶۱ و از نظر شاخص سطح جذب تکنولوژی توسط بنگاه‌ها نیز در رده ضعیف ۱۱۹ قرار گرفته است.
محصولات حوزه فناوری ارتباطات و اطلاعات شامل تمامی محصولات در این حوزه بجز نرم افزار می شود و ایران بلحاظ صادرات این محصولات در میان 13 کشور منطقه خاور میانه و نیز ازنظر شاخصهای برخط و زیرساخت در میان 17 کشور این منطقه در سال 1394 بترتیب در رتبه 12 و 10 قرار داشته، بطوریکه ارزش صادرات این محصولات فقط سهم 035/0 درصدی از کل محصولات صادراتی ایران را تشکیل می دهد و جایگاه نامناسب ایران در این زمینه می تواند ناشی از سهم بالای نفت و مشتقات نفتی در سبد محصولات صادراتی باشد.
ارزش صادرات غیرنفتی ایران در سال 1394 معادل 43 میلیارد دلار بوده است که براساس پیش بینی ها سهم صادرات محصولات و خدمات فناوری اطلاعات باید بین 600 تا 700 میلیون دلار باشد. برنامه ریزی برای صادرات در این حوزه از سال 1387 در ایران انجام شده است و براین اساس باید 2 درصد از تولید ناخالص داخلی ( حدود 10 میلیارد دلار ) از صادرات در این حوزه حاصل شود.
ارزیابی و گزارش مجمع جهانی اقتصاد از 127 کشور جهان در سال 1395 بیشتر بر نقش آمادگی شبکه‌ای متمرکز بود، باتوجه به اینکه دسترسی به اینترنت بعنوان سریع‌ترین و گسترده‌ترین ابزار ارتباطی در سطح جهان و یکی از مهم‌ترین عوامل در توسعه و رشد هر کشور درنظر گرفته می شود، این مجمع هر ساله کشورهای بسیاری را براساس شاخصهایی مانند آمادگی شبکه‌ای، فضای بازار، زیرساخت سیاسی و مقرراتی و میزان استفاده از ICT در سطوح فردی، تجاری و دولتی مورد بررسی قرار می دهد. 10 کشور اول جهان از نظر شاخص آمادگی شبکه‌ای ( با امتیاز مربوطه ) در سال 1395 عبارتند از : دانمارک ( 78/5 )، سوئد ( 72/5 )، سوئیس ( 53/5 )، آمریکا ( 49/5 )، سنگاپور ( 49/5 )، فنلاند ( 47/5 )، هلند ( 44/5 )، ایسلند ( 44/5 )، کره جنوبی ( 43/5 ) و نروژ ( 38/5 ). رتبه چند کشور نزدیک به ایران عبارت است از : قطر، بحرین، عربستان سعودی، کویت، عمان، ترکیه، آذربایجان و قزاقستان بترتیب ۳۲، ۴۵، ۴۸، ۵۲، ۵۳، ۵۵، 6۷ و ۷۱. با این وجود، در فهرست منتشر شده در هیچ‌کدام از بررسی‌ها، نامی از کشور ایران وجود ندارد که جای خالی این کشور کاملا" احساس می شود.
صنایع مرتبط با ICT را در ایران می‌توان به چهار بخش سخت‌افزار و تجهیزات رایانه‌ای، نرم‌افزار و خدمات، صنایع تولیدکننده تجهیزات مخابراتی، و خدمات مخابراتی تقسیم نمود.
بخش سخت‌افزار و تجهیزات رایانه‌ای یکی از پررونق‌ترین بخش‌های بازارICT ایران با نرخ رشد تقریبی سالانه معادل 25 درصد است که بخشی از تجهیزات مورد نیاز در این بخش با حمایت جدی دولت از تولیدکنندگان از منابع داخلی تامین می شود. بزرگترین مشتری در این بخش دولت و سپس شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی هستند، لیکن میزان خرید خانوارها به سرعت در حال افزایش است. بخش نرم افزار و خدمات مرتبط در سالهای اخیر از رشد 40 درصدی برخوردار بوده است. اغلب شرکت‌ها در این بخش اقدام به فروش مستقیم نرم‌افزارهای تولیدی خود می‌کنند و تعداد شرکتهای خارجی نرم‌افزاری فعال در بازار نرم‌افزار ایران اندک است که بیشتر در حوزه‌هایی نظیر بانکداری و بنگاه‌های اقتصادی بزرگ فعالیت دارند. دولت برنامه‌های حمایتی مختلفی را برای صنعت نرم‌افزار تدارک دیده است از جمله : منع تکثیر غیرمجاز نرم‌افزارها، حمایت از تولید محصولات جدید یا ارتقای محصولات موجود در بازار، وجود معافیت‌های مالیاتی برای تولیدکنندگان نرم‌افزار و محتوا و اعطای وام‌های کم‌بهره.
کل حجم بازار نرم افزار ایران از تولید ناخالص داخلی در سال 1395 تنها 0/18 درصد بوده است که واقعا" ناچیز می باشد. تاسیس شرکت "تحقیقات و توسعه صادرات نرم‌افزار ثنارای" بمنظور تسهیل و دستیابی به صادرات کالاها و خدمات نرم‌افزاری توسط برخی از شرکت‌های نرم‌افزاری ایران و حمایت و پشتیبانی جدی دولت از جمله اقدامات مثبتی است که در سالهای اخیر در ایران انجام شده است.